แผลริมอ่อน (Chancroid) คืออะไร
แผลริมอ่อน (Chancroid) เป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์จากแบคทีเรีย มักทำให้เกิดแผลเจ็บบริเวณอวัยวะเพศหรือรอบทวารหนัก และบางคนมีก้อนเจ็บหรือบวมที่ขาหนีบ โรคนี้รักษาได้ แต่ดูจากแผลอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้
แผลจากซิฟิลิส เริม การเสียดสี หรือสาเหตุอื่นอาจมีลักษณะคล้ายกัน การตรวจโดยเจ้าหน้าที่จึงสำคัญกว่าการเทียบรูปจากอินเทอร์เน็ต
อาการที่พบได้
- ตุ่มที่เปลี่ยนเป็นแผลและมักเจ็บ
- แผลบริเวณอวัยวะเพศ รอบทวารหนัก หรือบริเวณที่สัมผัสเชื้อ
- ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวม เจ็บ หรือมีหนอง
- เจ็บเมื่อปัสสาวะ เดิน หรือมีเพศสัมพันธ์
บางคนอาจมีแผลมากกว่าหนึ่งจุดหรือมีอาการไม่ชัด ความเจ็บมากหรือน้อยไม่ได้บอกแน่นอนว่าเป็นโรคใด
ติดต่อกันอย่างไร
เชื้อแพร่จากการสัมผัสแผลหรือสารคัดหลั่งระหว่างกิจกรรมทางเพศ การใช้ถุงยางช่วยลดความเสี่ยง แต่หากแผลอยู่นอกบริเวณที่ถุงยางปกคลุม ยังอาจสัมผัสกันได้
การล้างหลังมีเพศสัมพันธ์ สวนล้าง หรือใช้น้ำยาฆ่าเชื้อไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อ และอาจทำให้ผิวระคายเคืองหรือแผลแย่ลง
รู้ได้อย่างไรว่าเป็นแผลริมอ่อน
ควรเข้ารับการตรวจ เพราะการวินิจฉัยจากอาการและการดูแผลเพียงอย่างเดียวอาจผิดได้ เจ้าหน้าที่อาจตรวจแผล ต่อมน้ำเหลือง และพิจารณาตรวจซิฟิลิส เริม HIV หรือโรคอื่นร่วมด้วยตามประวัติ
การตรวจหาเชื้อแผลริมอ่อนโดยตรงอาจไม่มีให้บริการทุกแห่ง คลินิกจึงต้องใช้ทั้งลักษณะอาการ ผลตรวจอื่น และข้อมูลการสัมผัสประกอบกัน หากผลครั้งแรกยังตอบไม่ได้ อาจต้องติดตามหรือเก็บตัวอย่างเพิ่ม
แผลริมอ่อนรักษาอย่างไร
แผลริมอ่อนรักษาด้วยยาปฏิชีวนะที่สถานพยาบาลเลือกตามแนวทาง ประวัติแพ้ยา การตั้งครรภ์ ยาที่ใช้อยู่ และข้อมูลในพื้นที่ การรักษาที่เหมาะสมช่วยให้อาการดีขึ้นและลดการส่งเชื้อ
ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะ กินยาที่เหลือ หรือแบ่งยาของคนอื่นมาใช้เอง เพราะแผลอาจเกิดจากคนละโรค ยาแต่ละชนิดใช้แทนกันไม่ได้ และการใช้ยาไม่เหมาะสมเพิ่มความเสี่ยงผลข้างเคียงและเชื้อดื้อยา
อย่าบีบ เจาะ หรือกรีดก้อนที่ขาหนีบเอง เพราะอาจทำให้เลือดออก ติดเชื้อเพิ่ม หรือเกิดแผลใหญ่ขึ้น หากจำเป็นต้องระบายหนอง ควรให้บุคลากรที่ผ่านการฝึกทำในสถานพยาบาล
ระหว่างรักษาควรดูแลอย่างไร
- ใช้ยาตามที่ได้รับและไปติดตามตามนัด
- หลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์จนแผลหายและได้รับคำแนะนำว่าปลอดภัย
- รักษาแผลให้สะอาดและแห้ง ไม่ทาน้ำยารุนแรง
- ไม่แกะสะเก็ด บีบหนอง หรือใช้ของมีคมกับแผล
- แจ้งคลินิกหากอาการไม่ดีขึ้น แผลเพิ่ม หรือยาทำให้เกิดอาการผิดปกติ
ผู้มี HIV อาจต้องติดตามใกล้ชิดขึ้นในบางกรณี แต่ไม่ควรหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาต้าน HIV เอง ให้แจ้งชื่อยา สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมดแก่คลินิกเพื่อช่วยตรวจเรื่องการใช้ร่วมกัน
คู่ต้องตรวจหรือไม่
คู่ที่อาจสัมผัสเชื้อควรได้รับการประเมิน แม้ยังไม่มีอาการ เพราะอาจต้องตรวจหรือรับการดูแลตามช่วงเวลาที่เกี่ยวข้อง คลินิกช่วยวางแผนแจ้งคู่โดยรักษาความเป็นส่วนตัวได้
หากกลัวถูกทำร้าย ถูกบังคับ หรือถูกเปิดเผยข้อมูล ไม่จำเป็นต้องติดต่อคู่โดยลำพัง ให้บอกเจ้าหน้าที่เรื่องความปลอดภัยก่อน
เมื่อไรควรไปพบเจ้าหน้าที่โดยเร็ว
- มีแผลเจ็บ ตุ่ม หรือก้อนบวมบริเวณอวัยวะเพศหรือขาหนีบ
- มีไข้ แผลลุกลาม หนองมาก หรือปวดจนเดินลำบาก
- กำลังตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์
- มีภูมิคุ้มกันต่ำหรือกำลังใช้ยาหลายชนิด
- อาการไม่ดีขึ้นหลังเริ่มการดูแลตามนัด
หากมีไข้สูงร่วมกับซึมลง หายใจลำบาก หน้ามืด หรือเลือดออกมาก ให้ไปบริการฉุกเฉิน
คำถามที่พบบ่อย
แผลริมอ่อนหายเองได้ไหม
ไม่ควรรอดูเอง เพราะแผลอวัยวะเพศมีหลายสาเหตุและบางโรคต้องรีบรักษา การตรวจช่วยให้ได้รับการดูแลตรงสาเหตุและลดการแพร่เชื้อ
แผลเจ็บแปลว่าเป็นแผลริมอ่อนแน่นอนหรือไม่
ไม่แน่นอน เริม การเสียดสี การติดเชื้ออื่น และสาเหตุที่ไม่ใช่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ก็ทำให้เจ็บได้
ทายาฆ่าเชื้อหรือกินยาแก้อักเสบเองได้ไหม
ไม่ควรเลือกยาเอง ยาทาฆ่าเชื้ออาจระคายเคือง และคำว่า “ยาแก้อักเสบ” อาจหมายถึงยาหลายกลุ่มที่ไม่ได้รักษาสาเหตุ ควรให้คลินิกประเมินก่อน
เคยรักษาแล้วติดซ้ำได้ไหม
ได้ การรักษาครั้งก่อนไม่ได้สร้างการป้องกันถาวร หากคู่ไม่ได้รับการประเมินหรือมีการสัมผัสเชื้อใหม่ อาจติดซ้ำได้
สรุป
แผลริมอ่อนเป็นโรคจากแบคทีเรียที่รักษาได้ แต่อาการคล้ายซิฟิลิส เริม และแผลจากสาเหตุอื่น จึงไม่ควรวินิจฉัยจากรูปหรือซื้อยากินเอง ควรตรวจ ดูแลคู่ตามคำแนะนำ และงดเพศสัมพันธ์จนแผลหาย
อ่านเพิ่มเติมได้ที่ การป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์รักษาหายได้ไหม
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล หากมีแผลบริเวณอวัยวะเพศหรือทวารหนัก ควรเข้ารับการตรวจ
แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจทาน
ตรวจทานแหล่งข้อมูลล่าสุด: 5 ตุลาคม 2569
